Hoogbegaafdheid signaleren
Hoogbegaafde kinderen worden vaak niet herkend. Dat is begrijpelijk want de uitingen van hoogbegaafdheid zijn zo divers dat er geen vastliggende criteria bestaan. Voor een leerkracht is het dan ook moeilijk om hoogbegaafdheid te signaleren. Deze signalering is echter zeer belangrijk want kinderen die niet gediagnosticeerd worden, lopen kans om beneden hun mogelijkheden te presteren en gedemotiveerd te worden. Een duidelijke signalerings- en diagnosestructuur op schoolniveau is essentieel voor een vroegtijdige signalering van hoogbegaafde kinderen.
Zoals in de definities over hoogbegaafdheid wordt aangegeven zijn er drie algemeen geldende kenmerken van hoogbegaafdheid: intelligentie, creativiteit en taakgerichtheid. Elk van deze eigenschappen kan geconcretiseerd worden in verschillende signalen die wijzen op hoogbegaafdheid.
Signalen van intelligentie
Bij deze categorie gaat het om signalen die wijzen op een groot leervermogen en niet alleen signalen die wijzen op hoge prestaties van het kind. Er kan immers een verschil zijn tussen de capaciteiten van de leerling en zijn geleverde prestaties.
De leerling:
-
Heeft een scherpzinnig oordeelsvermogen.
-
Is leergierig, wat blijkt uit brede en diepgaande interesses.
-
Heeft een ruime woordenschat.
-
Heeft snel regels en principes, overeenkomsten en verschillen door.
-
Leert gemakkelijk en kan soms bepaalde leerstappen overslaan.
-
Heeft weinig herhaling nodig en leert van eigen fouten.
-
Past kennis in nieuwe situaties toe.
-
Heeft een hekel aan routinewerk en herhalingsopdrachten.
-
Heeft een goed geheugen.
Signalen van creativiteit
Signaleren van creativiteit in traditionele leerstofjaarklassen is een moeilijke opgave omdat deze structuur en cultuur de leerlingen niet echt uitnodigt tot creatief denken. Daarom is het belangrijk om de leerlingen op onbewaakte momenten zoals tijdens projecten of vrije momenten te observeren. Creativiteit uit zich ook in de klas in bijvoorbeeld de manier van spreken en vertellen, in het zoeken naar nieuwe andere oplossingen en verbanden, …
De leerling:
-
Beschikt over een brede belangstelling, kan over veel dingen meepraten.
-
Neemt op een scherpzinnige manier waar.
-
Staat kritisch tegenover beweringen en autoriteit.
-
Wil alles weten en is volhardend in het doorvragen (stelt waarom-vragen).
-
Ziet verbanden die de meeste kinderen niet zien.
-
Wordt geboeid door complexe opgaven en ongewone onderwerpen.
-
Heeft een apart gevoel voor humor.
-
Stelt vragen die dieper of verder gaan dan de gewone lesstof en zoekt zelf informatie op.
-
Houdt filosofische en diepgaande gesprekken.
Signalen van taakgerichtheid
Taakgerichtheid wordt omschreven als een hoge mate van motivatie en leergierigheid. Ook eigenschappen als enthousiasme, wilskracht, doorzettingsvermogen en durf horen hierbij. Hoogbegaafde kinderen zullen deze taakgerichtheid niet tijdens elke les uiten. Deze eigenschap zal vooral waarneembaar zijn in situaties waarin er gewerkt wordt rond een onderwerp dat de leerling boeit. Het is dan ook belangrijk om na te gaan hoe het kind werkt aan bijvoorbeeld zelfgekozen onderwerpen en projecten.
De leerling:
-
Is altijd bezig en verveelt zich niet snel.
-
Zet zich in om een bepaald ideaal na te streven.
-
Begint regelmatig uit eigen interesse aan een taak of een probleem.
-
Kan zelfstandig doorwerken aan een opdracht.
-
Toont een groot doorzettingsvermogen.
-
Levert verzorgd werk af.
-
Staat kritisch tegenover het geleverde werk.
-
Kan lang en geconcentreerd aan een taak werken.
-
Luistert aandachtig als de leerkracht iets voordoet.
-
Heeft interesse voor de uitleg en de oplossingswijze van een probleem.
Ten behoeve van de (vroegtijdige) signalering van (hoog)begaafde leerlingen zijn de volgende signaleringsinstrumenten beschikbaar:
· SiDi R (De Bruin-de Boer & Kuipers, 2005)
· Begaafdheid in beweging (MHR, 2005)
· Digitaal Handelingsprotocol Hoogbegaafdheid (Van Gerven & Drent, 2007)
In het najaar zal er een signaleringswijzer door het SLO beschikbaar worden gesteld. In deze wijzer zullen de drie instrumenten uitvoerig worden besproken. Zodra deze beschikbaar is, zal ernaar verwezen worden op deze site.
1 - een signaleringslijst die signaleert op 'kenmerken van hoogbegaafden'. Een lijst samengesteld door de
'Waterloo Region District School Board' uit Canada.
2 - een signaleringslijst die signaleert op kenmerken van onderpresteerders, en
3 - een signaleringslijst 'beelddenken'
Bron: http://www.hulpbijhoogbegaafdheid.be/signalisatie.htm
|
